Od 1. januara 2026. godine, jedan od najvažnijih stubova evropske klimatske politike – Mehanizam za ugljenično prilagođavanje granica (CBAM) – ušao je u punu primjenu. Prelazni period je završen, a obaveze prema Evropskoj uniji sada su konkretne i finansijski mjerljive i za srpske kompanije. Posebno su pogođeni izvoznici čelika, aluminijuma, cementa, đubriva, električne energije i vodonika.
Za mala i srednja preduzeća koja se tek susreću s CBAM-om, ključno je jednostavno objašnjenje. Tanja Lindel, menadžerka projekta Responsible Business Hub u Privrednoj komori Srbije, za BizSrbija objašnjava da je CBAM taksa na emisije nastale u proizvodnji – a plaćaju je oni koji svoje proizvode izvoze na tržište EU.
– Ako jedna mala kompanija proizvodi neke čelične konstrukcije ovde u Srbiji, ona mora da proračuna sve emisije koje su nastale tokom njihove proizvodnje, da tu uključi emisije od sirovina, to jest od prekursora, i da pripremi jedan izvještaj koji mora da se verifikuje – što je sam po sebi veliki izazov – i da taj izvještaj dostavi svom evropskom kupcu. Na osnovu nivoa tih emisija računa se i CBAM taksa, to jest evropski kupac mora da plati CBAM sertifikat – rekla je Lindel.
Za prvi kvartal 2026. godine, Evropska komisija je već objavila cijenu CBAM sertifikata – ona iznosi 75,34 eura po toni CO₂. Ta cifra direktno određuje koliko je skupa svaka tona emisija koja je ugrađena u srpski izvozni proizvod, i samim tim govori koliko srpski izvoznici moraju da porade na smanjenju svog ugljeničnog otiska ako žele da ostanu konkurentni.
Pročitajte još:
- Sjeverna Makedonija: MEMO započeo registraciju učesnika za unutardnevno tržište
- U Hrvatskoj objavljene nove cijene za priključenje na mrežu – uklonjena prepreka za OIE
- Elektromreža Srbije potpisala ugovor za radove na trećoj sekciji Transbalkanskog koridora
– CBAM ne kažnjava direktno srpske kompanije – formalno, sertifikat plaća evropski uvoznik. Ali u praksi, svaki trošak koji snosi kupac reflektuje se na pregovaračku poziciju prodavca. To svakako utiče na konkurentnost naših kompanija. Evropski partneri su, mogu blago da kažem, surovi u tom pogledu. S obzirom da do kraja ove godine niko neće moći da verifikuje svoj izvještaj, evropske kompanije u ovom trenutku računaju s podrazumijevanim, to jest ’difolt vrijednostima’, i ne oslanjaju se na izvještaj naše kompanije, sve dok ti izvještaji ne budu verifikovani. Te podrazumijevane vrijednosti su jako visoke u odnosu na realne vrijednosti i samim tim mnogo više utiču na smanjenje konkurentnosti naših dobavljača – naglašava Lidel.
Poseban problem koji CBAM otkriva u srpskim kompanijama jeste nedostatak specijalizovanih kadrova koji razumiju klimatsko izvještavanje, i sam proces smanjenja karbonskog otiska jedne firme.
– CBAM u stvari donosi za većinu kompanija jednu novinu, a to je praćenje emisija i proračun emisija. Nisu mnoge kompanije dobrovoljno počele da se bave ovom temom u prethodnim godinama, ali evo, oni koji su sad krenuli suočavaju se s problemom u kadrovima. Upravo naše radionice su imale namjeru da obučimo ljude koji su delegirani unutar kompanije da razumiju kako se uopšte računaju emisije gasova s efektom staklene bašte, a u ovom slučaju konkretno koje su granice i proračun samog CBAM izvještaja – rekla je Lindel.
Ona dodaje da Privredna komora Srbije već tri godine intenzivno priprema domaće kompanije za tu promjenu. Organizovane su brojne edukacije, radionice i individualne konsultacije, a rezultati tog rada pokazuju da je Srbija, uprkos brojnim izazovima, uspjela da informiše gotovo sve kompanije koje direktno potpadaju pod ovu direktivu.
Pročitajte više na BizSrbija
Energetski portal