Borba za litijum, trka za novim nalazištima, ali i otpor prema njegovoj eksploataciji, danas se odvijaju gotovo svakodnevno u nekom dijelu svijeta. Međutim, više se ne radi samo o tome ko posjeduje rude litijuma u svojoj zemlji, već ko kontroliše rudnike i proizvodnju.
Nova analiza kompanije Wood Mackenzie pokazuje da bi kineske kompanije do kraja decenije mogle kontrolisati čak 39 odsto svjetske eksploatacije litijuma, što bi moglo donijeti promjenu globalne industrijske moći. Bez ove sirovine nema baterija, a bez baterija nema električnih automobila, skladišta energije niti stabilnih elektroenergetskih sistema koji prate energetsku tranziciju.
Iako Evropa i SAD govore o smanjenju zavisnosti od Kine, kineske kompanije već godinama sistematski kupuju udjele u rudnicima širom svijeta. S druge strane, Australija je dugo bila neprikosnoveni lider svjetske proizvodnje litijuma. Tokom 2020. godine učestvovala je sa oko 43 odsto u globalnoj eksploataciji, dok je Kina u tom trenutku bila odgovorna za oko 24 odsto ukupne proizvodnje.
Pročitajte još:
- Inovativni solarni crijep pretvara krovove u izvore električne energije
- Novo istraživanje: svaki euro uložen u energiju vjetra donosi sedam eura evropskoj ekonomiji
- U Crnoj Gori puštena u probni rad Vjetroelektrana Gvozd: snabdijevaće više od 35.000 domaćinstava
Međutim, do kraja decenije udio Australije mogao bi pasti na oko 25 odsto, prije svega zato što ostatak svijeta ubrzano povećava proizvodnju, naročito Afrika. Prema procjenama, Afrika bi do 2030. godine mogla obezbjeđivati oko 13 odsto svjetske proizvodnje litijuma, ali će afričke kompanije, po svemu sudeći, kontrolisati tek mali dio toga.
Drugim riječima, rudnici će biti u Africi, ali će kapital, tehnologija i vlasništvo često dolaziti iz Kine.
Kineske kompanije u ovakve projekte često ulaze brzo i sa velikim kapitalom, dok su zapadni investitori oprezniji zbog političkih rizika, regulatornih pitanja ili dugog perioda povrata investicije. Zbog toga je zanimljivo što se promjena ne dešava samo kroz rudnike, već kroz čitav lanac vrijednosti.
Kina već dominira preradom litijuma i proizvodnjom baterijskih ćelija. Ukoliko uz to kontroliše i značajan dio eksploatacije sirovine, dobija gotovo potpun uticaj nad industrijom koja će oblikovati naredne decenije.
U međuvremenu, Evropa pokušava da razvije sopstvene projekte i smanji zavisnost od uvoza. Međutim, otvaranje rudnika traje godinama, često nailazi na otpor lokalnih zajednica i komplikovane regulatorne procedure. Amerika ulaže milijarde kroz industrijske programe i subvencije, ali ni ona još nema dovoljno razvijen domaći lanac snabdijevanja.