Posmatrano sa lingvističkog stanovišta, u komunikaciji o klimatskim promjenama s vremena na vrijeme bilježi se upliv novih riječi, termina i izraza, koji nam gotovo uvijek mogu poslužiti kao dijagnostički alat za prepoznavanje i razotkrivanje dominantnih ideologija, stavova i vrijednosti koji oblikuju i utiču na naše razumijevanje promjena u klimatskom sistemu. Zato nastanak i popularizacija takvih riječi nikad nije slučajna. One uvijek nose poruku, implicitnu i eksplicitnu, a nerijetko i promjenu klimatske paradigme. Ili se kritikuju dosadašnje neodržive prakse putovanja avionom (flight shame), promoviše klimatski odgovoran trend biljne ishrane (klimatarijanac), osuđuje neetičko poslovanje firmi i korporacija (greenwashing/greenhushing/greenwishing) ili pak skreće pažnja na opasan uticaj klimatskih promjena na mentalno zdravlje (solastalgija, eko-anksioznost) ili ekonomske posljedice ekstremnih klimatskih događaja (climateflation). U tom pogledu, takve nove riječi nam služe i kao putokaz u kojem pravcu bi trebalo da se krećemo da bismo dostigli ciljeve ugljenično neutralnog društva, ali se istovremeno mogu shvatiti i kao vrsta upozorenja, jer nam skreću pažnju na skrivene društvene, političke i ideološke mehanizme koji usporavaju ili opstruiraju tu tranziciju.

Jedna od takvih riječi je i petromaskulinitet. Iako se prvobitno pojavila 2018. godine, dešavanja na globalnoj sceni od početka 2026, ukrštanje političkih, geopolitičkih i ekonomskih interesa, obilježenih Trampovim drugim mandatom i retorikom klimatskog skepticizma, doprinijeli su njenoj reaktualizaciji, i to posebno u kontekstu „Epskog bijesa”, odnosno američko-izraelske borbene operacije protiv Irana. Tvorac ovog termina, profesorka političkih nauka Kara Daget, u svom radu objavljenom 2018. godine, tokom Trampovog prvog mandata, objasnila je koncept petromaskuliniteta kao toksičnu vezu između korišćenja fosilnih goriva, patrijarhalnog identiteta i autoritarizma.

U širem kontekstu, Dagetova analizira korelaciju između petrokulture i poricanja klimatskih promjena sa rasizmom i mizoginijom, odnosno usponom autoritarnih režima na Zapadu. „Fosilna goriva znače mnogo više od profita; ona doprinose oblikovanju identiteta, što predstavlja rizik za postkarbonsku energetsku politiku”, navodi Dagetova. U tom pogledu, kontrola nad energentima i energetskom infrastrukturom nije samo pitanje upravljanja strateškim resursima već i instrument moći i nacionalnog ponosa. Dominacija nad energetskim resursima time postaje temelj ekonomskog statusa, sredstvo političkog uticaja, ali i ključni izvor za konstruisanje muškog identiteta. U okviru savremenih teorija hegemonijskog maskuliniteta, moć nad resursima smatra se glavnom determinantom autoriteta. U tom kontekstu, proces dekarbonizacije i klimatske politike često se doživljavaju kao prijetnja, ne samo u ekonomskom pogledu već kao destabilizujući faktor za društvene hijerarhije, ali i muški i nacionalni identitet. U tom smislu, petromaskulinitet predstavlja rodnu ideologiju kojom se afirmiše industrija fosilnih goriva i pruža otpor zelenoj tranziciji kao mehanizam odbrane muškog identiteta.

U FOKUSU:

Muški stil života – ugljenično intenzivniji

Koliko je pitanje energetskog miksa i klimatskih politika zapravo rodno uslovljeno i ideološki obojeno, ukazuje i niz studija. Dagetova navodi da su u Americi „najglasniji protivnici nauke o klimi i vodeći zagovornici fosilnih goriva na Zapadu bijeli konzervativni muškarci – bez obzira na klasnu pripadnost”. Slični rezultati prikazani su i u okviru norveške studije Cool dudes in Norway, kojom se ukazuje na fenomen poricanja antropogenih klimatskih promjena kod oko 63 odsto konzervativnih, desno orijentisanih norveških muškaraca koji negiraju da su ljudske aktivnosti (sagorijevanje fosilnih goriva) doprinijele porastu emisija i zagrijavanju planete, što se često dovodi u vezu sa težnjom da se očuva energetski poredak zasnovan na nafti.

Međutim, u ovom kontekstu interesantno je osvrnuti se i na ulogu rodne dimenzije u nivoima zagađenja. Ukoliko se stepen emisija gasova sa efektom staklene bašte analizira iz rodne perspektive, mogu se uočiti značajne razlike u pogledu udjela koji imaju muškarci i žene. Dvije velike studije iz Francuske i Švedske dokazale su da postoji rodna neravnoteža u pogledu emisije gasova, odnosno da muškarci imaju veći ugljenični otisak od žena, i to u kategorijama transporta i ishrane. Ovakvi rezultati istraživanja ne tumače se u svjetlu bioloških potreba i društveno utemeljenih uloga, već prije svega u kontekstu različitih stilova života i potrošačkih obrazaca – muških navika: roštilja i automobila (muškarci jedu više crvenog mesa i voze duže i više).

Godine 2024. Svjetska meteorološka organizacija upozorila je da klimatske promjene nisu rodno neutralne i istakla da su djevojke i žene nesrazmjerno više izložene rizicima i posljedicama u vidu ekstremnih klimatskih događaja, suša i nestašice vode, te da se do 2050. godine predviđa da će 158 miliona djevojaka i žena biti pogođeno siromaštvom, što je za 16 miliona više nego muškaraca.