Kako se energetski sistemi ubrzano razvijaju, a njihova međuzavisnost postaje sve složenija, stabilnost mreže dobija strateški značaj. U toj igri precizne koordinacije i tehničke pouzdanosti, ključnu ulogu imaju regionalni koordinacioni centri. Jedan od njih, SCC – Security Coordination Centre d. o. o. Beograd, već deset godina povezuje operatore prenosnih sistema iz više zemalja Jugoistočne Evrope i doprinosi sigurnom i efikasnom radu mreže.
Razgovarali smo sa Lukom Okukom, direktorom SCC-a, o tome kako funkcioniše ovaj centar, koje su njegove svakodnevne nadležnosti i zašto je upravo koordinacija među zemljama presudna za stabilno snabdijevanje električnom energijom.
Gospodine Okuka, za početak – možete li nam ukratko predstaviti kompaniju SCC Beograd? Ko su vaši osnivači i gdje se tačno pozicionirate u elektroenergetskom sektoru?
– SCC – Security Coordination Centre d. o. o. Beograd je regionalni centar za koordinaciju sigurnosti u elektroenergetskim sistemima, osnovan 2015. godine. Nastao je kao inicijativa operatora prenosnog sistema iz regiona da, prateći praksu razvijenih evropskih zemalja, uspostave zajednički centar koji će doprineti većoj sigurnosti i efikasnosti rada prenosne mreže. Naša primarna uloga je da kroz svakodnevni rad i analize obezbijedimo stabilan i koordinisan rad prenosnih sistema u regionu, u skladu sa standardima Evropske mreže operatora prenosnih sistema (ENTSO-E).
SCC je rezultat zajedničkog opredjeljenja operatora prenosnog sistema iz regiona da povežu znanja, alate i resurse kako bi se obezbijedila pouzdanost i interoperabilnost sistema u sve kompleksnijem energetskom okruženju.
Osnivači kompanije su EMS iz Srbije, CGES iz Crne Gore i NOSBiH iz Bosne i Hercegovine – operatori koji su prepoznali potrebu za regionalnim pristupom i koordinacijom sigurnosti. Tokom godina, SCC je proširio opseg svojih usluga, a OST iz Albanije, MEPSO iz Sjeverne Makedonije i TEIAS iz Turske pridružili su se kao korisnici usluga, čime je dodatno ojačan regionalni značaj, kao i tehnički kapacitet centra.
Danas, sa deset godina uspješnog poslovanja iza sebe, SCC je priznat kao jedan od šest evropskih Regionalnih koordinacionih centara (RCC), u skladu sa zakonodavnim okvirom Evropske unije i ENTSO-E standardima. Naša uloga je da pružamo tehničku i operativnu podršku operatorima prenosnog sistema kroz analize sigurnosti, procjene rizika, koordinaciju planiranih radova i druge ključne aktivnosti koje doprinose stabilnom i bezbjednom radu elektroenergetskog sistema – kako na nivou regiona, tako i u evropskom okviru.
U FOKUSU:
- Kalkulator koji mijenja pravila igre: Net Zero kalkulator ProCredit banke za lako mjerenje emisija CO2
- Prašume Federacije BiH među rijetkima u Evropi
- Centri za energetsko savjetovanje: Znanje kao valuta klimatske politike
Koje su konkretne nadležnosti i svakodnevne aktivnosti SCC-a?
– SCC ima jasno definisane nadležnosti koje proističu iz evropskog regulatornog okvira, a naša osnovna uloga jeste da pružimo operativnu i tehničku podršku operatorima prenosnog sistema u cilju očuvanja sigurnosti, stabilnosti i efikasnosti elektroenergetskog sistema.
Konkretno, nadležnosti SCC-a obuhvataju sljedeće oblasti:
- Kreiranje objedinjeg mrežnog modela Kontinentalne Evrope: Svakodnevno, na osnovu ulaznih podataka (modela mreže) koje operatori prenosnog sistema Kontinentalne Evrope dostavljaju na vremenskim okvirima dva dana unaprijed (two-days ahead), dan unaprijed (day-ahead) i unutardnevnom (intraday), kreiramo objedinjeni mrežni model čitave sinhrone interkonekcije koji se koristi kao osnova za sve dalje analize i proračune kako kod RCC-ova, tako i kod TSO-ova.
- Analize sigurnosti: Svakodnevno radimo n-1 (n-x) analize sigurnosti na vremenskim okvirima dan unaprijed (day-ahead) i unutardnevnom (intraday) kako bismo identifikovali moguća preopterećenja i rizike po sigurnost sistema. Na osnovu analiza, ukoliko se prepoznaju potencijalni problemi, predlažemo korektivne mjere.
- Koordinacija planiranih radova: Radimo na usklađivanju godišnjih, mjesečnih i nedeljnih planiranih isključenja elemenata mreže od regionalnog značaja koji su u vlasništvu naših korisnika usluga – kao što su dalekovodi ili transformatori – kako bi se minimizirao uticaj na prenosni sistem regiona i očuvala sigurnost snabdijevanja.
- Procjena adekvatnosti sistema: Pratimo da li sistem u regionu ima dovoljne kapacitete za pokrivanje potrošnje u različitim vremenskim horizontima – od dan unaprijed do sedam dana unaprijed.
- Proračun prekograničnih prenosnih kapaciteta: SCC učestvuje u proračunu dostupnih kapaciteta za prekogranični prenos električne energije, što je ključno za funkcionisanje tržišta električne energije u regionu.
- Operativna koordinacija i razmjena podataka: SCC svakodnevno sarađuje sa TSO-ima i drugim RCC-ima u Evropi kroz razmjenu podataka, zajedničke operativne sastanke i hitne koordinacije kada je to potrebno.
Naše aktivnosti su visokotehničke i zahtijevaju stručne timove, sofisticirane softvere i stalnu komunikaciju sa TSO-ima i RCC-ima u realnom vremenu. Upravo ta pozicija SCC-a – između operativnog planiranja i odluka u realnom vremenu – čini nas ključnim elementom sigurnosti elektroenergetskog sistema Jugoistočne Evrope.
Kako biste objasnili razliku između uloge SCC-a, operatora prenosnog sistema (TSO) i energetskih berzi? Gdje se vaša uloga tačno uklapa u toj mreži aktera?
– U elektroenergetskom sistemu svaka institucija ima jasno definisanu ulogu – operatori prenosnog sistema (TSO), energetske berze i regionalni koordinacioni centri kao što je SCC. Naša uloga se nalazi upravo na preseku tehničke koordinacije i podrške za bezbjedan rad sistema u regionalnom i evropskom kontekstu.
Evo kako se te uloge razlikuju:
- TSO (operator prenosnog sistema) odgovoran je za upravljanje prenosnom mrežom u svojoj zemlji – obezbjeđuje fizičku isporuku električne energije, balansiranje sistema, rad u realnom vremenu i stabilnost mreže na nacionalnom nivou.
- Energetske berze su tržišne institucije koje omogućavaju organizovanu kupovinu i prodaju električne energije, uglavnom u dan unaprijed (day-ahead) i unutardnevnim (intraday) vremenskim okvirima. One se bave cenom i obimom trgovine, ali ne upravljaju prenosnim sistemom.
- SCC, kao Regionalni koordinacioni centar, ne upravlja mrežom direktno, niti učestvuje na tržištu. Naša uloga je da koordinišemo operativne procese između više TSO-a, analiziramo tehničke rizike, pomažemo u planiranju isključenja i procjeni prenosnih kapaciteta na prekograničnom nivou.
Ukratko – TSO vodi mrežu, berza upravlja trgovinom, a SCC obezbjeđuje da sve to može da funkcioniše bezbjedno i usklađeno u regionalnim i prekograničnim okvirima.
Naša pozicija je neutralna, tehnička i koordinaciona i upravo u toj ulozi omogućavamo siguran rad celokupnog sistema, podržavamo energetsko tržište i olakšavamo saradnju između različitih aktera.
Intervju vodila: Milena Maglovski
Intervju u cjelosti pročitajte u Magazinu Energetskog portala KLIMATSKE PROMJENE