Danas se obilježava Međunarodni dan svijesti o gubitku i bacanju hrane, koji su Ujedinjene nacije posvetile jednom od velikih izazova savremenih prehrambenih sistema. Iako se značajan dio hrane izgubi prije nego što stigne do potrošača, još veće količine završavaju kao otpad u maloprodaji, ugostiteljstvu i domaćinstvima.
Prema podacima Programa Ujedinjenih nacija za životnu sredinu (UNEP), oko 19 odsto hrane dostupne potrošačima širom svijeta se baci. To je približno 1,05 milijardi tona hrane godišnje. Najveći dio tog otpada nastaje u domaćinstvima, koja čine oko 60 odsto ukupno bačene hrane, dok ugostiteljski sektor učestvuje sa 28, a maloprodaja sa 12 odsto.
Problem, međutim, počinje mnogo prije nego što hrana stigne do potrošača. Organizacija za hranu i poljoprivredu Ujedinjenih nacija (FAO) procjenjuje da se oko 13 odsto proizvedene hrane izgubi nakon žetve, a prije nego što stigne na police maloprodajnih objekata.
Hrana koja se ne pojede troši vodu, zemljište i energiju
Gubitak hrane nije samo pitanje otpada. Svaka namirnica koja se proizvede, a zatim ne pojede, iza sebe ostavlja utrošeno poljoprivredno zemljište, vodu, energiju i druge resurse.
Prema FAO, hrana koja se nikada ne pojede koristi oko 28 odsto svjetskog poljoprivrednog zemljišta. Procjene pokazuju da se za proizvodnju hrane koja na kraju nije konzumirana koristi oko 1,4 milijarde hektara zemljišta.
Gubitak i bacanje hrane imaju i značajnu klimatsku dimenziju. Prema podacima FAOSTAT-a, povezani su sa oko 10 odsto globalnih emisija gasova sa efektom staklene bašte. Smanjenje količine hrane koja se izgubi ili baci zato predstavlja i jednu od mogućnosti za smanjenje pritiska prehrambenog sistema na klimu i prirodne resurse.
Istovremeno, globalni problem dostupnosti hrane ostaje izražen. Prema najnovijim podacima FAO, između 608 i 696 miliona ljudi iskusilo je glad tokom 2025. godine, dok oko 2,69 milijardi ljudi nije bilo u mogućnosti da sebi priušti zdravu ishranu.
Pročitajte još:
- Šta je pokazao monitoring biodiverziteta u Gromiželju kod Bijeljine
- Evropski investicioni fond podržava biodiverzitet u Evropi garancijom od 60 miliona eura
- EU napreduje u zaštiti biodiverziteta, ali je potrebna brža akcija do 2030.
Cilj je prepoloviti bacanje hrane do 2030. godine
Međunarodni dan svijesti o gubitku i bacanju hrane ustanovila je Generalna skupština Ujedinjenih nacija 2019. godine, a 29. septembar izabran je kao datum za podizanje svijesti i podsticanje zajedničkog djelovanja.
Smanjenje gubitka i bacanja hrane dio je Ciljeva održivog razvoja UN, odnosno cilja 12.3, koji predviđa da se do 2030. godine prepolovi količina hrane koja se baca na nivou maloprodaje i potrošača, uz istovremeno smanjenje gubitaka duž proizvodnih i lanaca snabdijevanja.
Ostvarenje tog cilja zahtijeva promjene duž čitavog lanca – od proizvodnje, skladištenja i transporta, preko trgovine i ugostiteljstva, do ponašanja potrošača. Sve veći značaj imaju i inovacije i principi cirkularne ekonomije, kroz koje se hrana i nusproizvodi mogu ponovo upotrijebiti ili preusmjeriti u druge namjene, umjesto da završe kao otpad.
Sa očekivanim rastom svjetske populacije na gotovo 9,7 milijardi ljudi do 2050. godine, efikasnije korišćenje već proizvedene hrane postaje važno pitanje održivosti prehrambenih sistema.
– Sada je vrijeme da svi – od proizvođača, investitora, preduzeća i svih aktera u lancu snabdijevanja, do potrošača svih uzrasta, kao i akademske i istraživačke zajednice, civilnog društva, privatnog i javnog sektora – hitno preduzmu mjere kako bi se proširili i ojačali napori, pojedinačno i zajednički, na smanjenju gubitka i bacanja hrane, sa ciljem obezbjeđivanja svijeta u kojem je sigurnost snabdijevanja hranom zagarantovana – danas i u budućnosti – poručuju iz Ujedinjenih nacija.
Energetski portal