Nedavno trovanje crnog lešinara kod Svrljiga ponovo je skrenulo pažnju javnosti na jednu od najugroženijih grupa ptica u Srbiji. Iako je osumnjičeni za ovaj slučaj brzo identifikovan i uhapšen, događaj je otvorio važna pitanja o stanju populacija lešinara, njihovom značaju za ekosistem i mjerama koje je potrebno preduzeti kako bi ove veličanstvene ptice ponovo postale brojnije na ovom prostoru.
O tome kako danas izgleda zaštita lešinara u Srbiji, razgovarali smo sa Vukom Popićem, sekretarom Fondacije za zaštitu ptica grabljivica, organizacije koja već decenijama aktivno radi na očuvanju ovih vrsta.
Od ivice nestanka do uspješne priče o oporavku
Jedna od najvažnijih aktivnosti Fondacije jeste praćenje populacije bjeloglavog supa. To podrazumijeva prstenovanje mladunaca na gnijezdima i postavljanje savremenih satelitskih odašiljača koji omogućavaju detaljno praćenje njihovog kretanja. Prstenovanje predstavlja jednu od naučnih metoda proučavanja ptica. Svaka jedinka dobija jedinstveni metalni prsten, a često i oznake u boji koje omogućavaju lakše prepoznavanje u prirodi. Zahvaljujući ovim podacima istraživači mogu da saznaju koliko dugo ptice žive, kojim putevima migriraju i kolike udaljenosti prelaze.
Još preciznije informacije pružaju satelitski odašiljači. Oni omogućavaju da se nekoliko puta dnevno prati položaj ptice, ali i da se bilježe podaci o brzini leta, temperaturi i nadmorskoj visini na kojoj se nalazi. Rezultati višedecenijskog rada vidljivi su i kroz oporavak populacije bjeloglavog supa.
U fokusu:
- Da li se energetsko tržište Zapadnog Balkana udaljava od Evropske unije?
- Spalionice otpada kao pogrešan odgovor na krizu otpada i energije na Zapadnom Balkanu
- Elektromobilnost u Srbiji ulazi u novu fazu razvoja: Brzo punjenje postaje standard
— Do 1992. godine, brojnost bjeloglavih supova smanjila na svega 10 gnijezdećih parova zbog trovanja i nedostatka hrane. Nakon 30 godina, zahvaljujući zalaganju članova Fondacije, upravljača zaštićenog područja „Uvac” i lokalnog stanovništva, broj parova je veći od 250 — ističe Popić.
Zašto su lešinari toliko važni
Lešinari predstavljaju nezamjenljiv dio prirodnih ekosistema. Njihova važna uloga je uklanjanje uginulih životinja iz prirode, čime sprečavaju širenje bolesti i ubrzavaju prirodne procese razgradnje. Sredinom prošlog vijeka, na teritoriji Srbije gnijezdile su se čak četiri vrste lešinara – crni lešinar, bjeloglavi sup, bijela kanja i orao bradan. Svaka od njih imala je posebnu ulogu u uklanjanju lešina.
Crni lešinar, poznat i kao „sup starješina”, prvi je prilazio uginuloj životinji jer je zahvaljujući snažnom kljunu mogao da probije kožu. Nakon njega hranili su se bjeloglavi supovi, koji su uklanjali meka tkiva i iznutrice. Bijela kanja izvlačila je sitne ostatke mesa između kostiju, dok je orao bradan završavao posao tako što je uzimao kosti i razbijao ih bacajući ih na kamene padine, takozvane koskarnike.
Na taj način ova „fantastična četvorka” u potpunosti je uklanjala lešinu iz prirode.
Danas je, međutim, situacija znatno drugačija. Od četiri vrste koje su se nekada gnijezdile u Srbiji, opstao je samo bjeloglavi sup, dok se ostale mogu vidjeti tek povremeno tokom preleta.
Trovanje ostaje najveća prijetnja
Iako se populacija bjeloglavih supova uspješno oporavila, opasnosti nisu nestale. Lešinari su posebno osjetljivi na trovanja jer se hrane u grupama i nalaze se na vrhu lanca ishrane.
Jedan otrovani leš može da izazove uginuće desetina jedinki koje se okupe na hranjenju. Upravo zbog toga slučaj kod Svrljiga izazvao je toliko pažnje stručne javnosti.
Pozitivna vijest je da, zahvaljujući dugogodišnjoj edukaciji lokalnog stanovništva u Zapadnoj Srbiji, više od dvije decenije nije zabilježeno trovanje lešinara. Međutim, Popić upozorava da je neophodno nastaviti sa podizanjem svijesti o njihovom značaju i ulozi koju imaju u očuvanju zdravih ekosistema.
Priredila: Milena Maglovski
Tekst u cjelosti pročitajte u Magazinu Energetskog portala ČISTA ENERGIJA