Uprkos sve većem broju dokaza da spaljivanje otpada ne predstavlja rješenje za cirkularnu ekonomiju, vlade i komunalna preduzeća na Zapadnom Balkanu sve češće se okreću ka izgradnji postrojenja za spaljivanje otpada i korišćenju goriva dobijenog iz otpada u zastarelim termoelektranama na ugalj.
Međutim, ovakvi projekti su tehnički neviabilni, ekološki opasni, finansijski rizični i nesaglasni sa politikama i zakonodavstvom Evropske unije, zaključak je nove analize mreže CEE Bankwatch Network pod nazivom Trendovi spaljivanja otpada na Zapadnom Balkanu.
Spaljivanje nije cirkularno rješenje
Autorka analize Nataša Kovačević naglašava da spaljivanje i kospaljivanje otpada, umjesto da materijale zadržava u upotrebi, uništava reciklabilne resurse, generiše ugljen-dioksid i druge toksične zagađivače, kao i velike količine opasnog pepela. Time se, kako ističe, potkopava dekarbonizacija, posebno imajući u vidu da je za održavanje sagorijevanja potrebno koristiti pomoćna fosilna goriva, s obzirom da otpad na bazi nafte i plastike čini najkaloričnije frakcije.
Sa druge strane, EU hijerarhija upravljanja otpadom spaljivanje, čak i sa iskorišćenjem energije, stavlja pri samom dnu – iznad je samo odlaganja na deponije. Nove direktive EU dodatno ograničavaju podsticaje za ovakve projekte, prognozirajući njihovu ekonomsku zastarelost već do 2028. godine.
Pročitajte još:
- Napredak Srbije u primjeni cirkularnog stakla zahvaljujući Evropskoj uniji
- BiH odobren kredit od 46 miliona eura za upravljanje otpadom
- Ministarstvo objavilo pregled prekograničnog prometa otpada u BiH
Toksična kontaminacija – dokazi iz EU
Analiza upozorava na nove, nezavisne studije podržane od strane organizacije Zero Waste Europe, koje su dokumentovale ozbiljnu kontaminaciju u okolini postrojenja za spaljivanje otpada u Francuskoj, Holandiji i Španiji.
Jaja iz seoskog živinarstva su u gradu Zubieta u Španiji sadržala 10 puta veću količinu dioksina od zakonske granice EU, a nivo dioksina u mahovini porastao je i do 300 puta u odnosu na period prije pokretanja spalionice. U Harlingenu (Holandija), prisustvo hemikalija iz grupe PFAS (takozvane večne hemikalije) u površinskoj vodi bilo je 138 puta veći od praga za vodu za piće. U Parizu je kontaminacija zemljišta iznad EU granica zabilježena u blizini pojedinih škola i javnih parkova.
Ovo je, kako se navodi u analizi, najjači dostupni empirijski dokaz da čak i moderne elektrane za spaljivanje otpada, sa naprednom kontrolom emisija, uzrokuju dugoročno kumulativno taloženje kancerogenih supstanci.
Zašto je Balkan posebno osetljiv?
Rizici su, prema analizi, još veći na Zapadnom Balkanu. Kvalitet vazduha je već među najlošijima u Evropi, sa PM₂,₅ česticama koje redovno premašuju i zakonske granice i preporuke Svjetske zdravstvene organizacije. Dodatni izvor sagorijevanja otpada i fosilnih goriva samo bi pogoršao situaciju, posebno u zatvorenim basenima poput Sarajeva, Skoplja, Tuzle i Pljevalja.
Još jedan problem je i nedostatak deponija za opasan pepeo – dok 26–40 odsto spaljenog otpada završava kao toksični ljeteći i donji pepeo, region nema odgovarajuće kapacitete za njegovo odlaganje. To znači rizik za zemljište i podzemne vode, ili ogromne troškove izvoza.
Problematično je i skoro potpuno odsustvo funkcionalnih ekoloških inspekcija i sprovođenja zakona, što povjećava opasnost od nekontrolisanog ispuštanja zagađujućih materija u rijeke.
Umjesto spaljivanja koje uništava resurse i zagađuje životnu sredinu, autorka izvještaja poručuje da regionu hitno treba prevencija nastanka otpada, unaprijeđenje odvojenog sakupljanja i visokokvalitetna reciklaža, u skladu sa principima cirkularne ekonomije i zakonodavstvom EU. Bez toga, projekti spaljivanja otpada na Zapadnom Balkanu predstavljaju rizik po zdravlje građana, budžete i evropske integracije zemalja regiona.
Energetski portal
