Održiva gradnja danas predstavlja jedno od ključnih usmjerenja savremene arhitekture i urbanizma. Ona smanjuje negativan uticaj na životnu sredinu, podstiče racionalno korišćenje resursa i doprinosi unapređenju kvaliteta života korisnika objekata. U tom procesu sertifikacioni sistemi imaju presudnu ulogu jer kroz holistički okvir vrednuju ne samo performanse samog objekta već i njegov širi uticaj na okolinu, društvo i ekonomiju. Oni pružaju potvrdu kvaliteta, ali i smjernice za stalno unapređenje performansi objekata, bilo da se radi o novoj gradnji, adaptaciji ili upravljanju postojećim zgradama. U nastavku će biti predstavljena tri vrlo rasprostranjena i priznata sistema koja služe kao primjeri ovakvog sveobuhvatnog pristupa.
BREEAM
Najstariji među tri sertifikaciona sistema koje obrađujemo u ovom tekstu jeste BREEAM, razvijen 1990. godine u Velikoj Britaniji od strane BRE Globala, koji je dio britanskog Building Research Establishmenta (BRE). Riječ je o prvom standardu za ocjenu održivosti u građevinarstvu i infrastrukturi. Poznat je po holističkom pristupu – ocjenjuje ne samo sam objekat već i njegov širi kontekst, te uticaj na životnu sredinu, društvo i ekonomiju. Podaci pokazuju da danas milioni zgrada širom svijeta primjenjuju BREEAM metodologiju.
Ocjenjivanje uključuje kvalitet dizajna i izgradnje, uz korišćenje niskougljeničnih, dugotrajnih i odgovorno nabavljenih materijala, kao i energetsku i vodnu efikasnost kroz različite sisteme i tehnologije koje smanjuju troškove održavanja. Uticaj na životnu sredinu obuhvata unapređenje biodiverziteta, smanjenje otpada i otpornost na klimatske promjene. Kada je riječ o socijalnom aspektu, procjenjuje se dobrobit korisnika – kvalitet unutrašnjeg vazduha, termalna udobnost, dnevno svjetlo – ali i šire: integracija u zajednicu kroz povezanost, pristup uslugama i stvaranje društvenih vrijednosti.
BREEAM standardi omogućavaju da se održivost objekta procjenjuje i prati tokom cijelog njegovog života. U okviru sistema postoje četiri glavne šeme: New Construction je namijenjen novoizgrađenim objektima; Refurbishment & Fit-Out procjenjuje održivost renoviranja i unutrašnjih adaptacija postojećih objekata; In-Use pomaže investitorima, vlasnicima i menadžerima u unapređenju operativnih performansi zgrada; dok Communities pruža podršku planerima, lokalnim vlastima i investitorima u integraciji održivog dizajna u masterplanove novih zajednica i projekata regeneracije.
Svaka BREEAM ocjena se nezavisno donosi i verifikuje, čime se garantuje da sertifikovani objekti ispunjavaju obećane standarde održivosti i kvaliteta. Rezultat ocjenjivanja prikazuje se kroz zvjezdice na sertifikatu. Rejting se kreće od osnovnog nivoa prihvatljivo (samo za standard In-Use), preko dovoljno, dobro, veoma dobro, odlično, do najvišeg nivoa – izvanredno, dodijeljenog projektima koji ostvare više od 85% ukupnih poena. U originalnom nazivu, nivoi se dijele na – Acceptable, Pass, Good, Very Good, Excellent i Outstanding.
Nepristrasnost ocjenjivanja i usklađenost sa BREEAM standardima osiguravaju se kroz Quality Audit (QA) – nezavisnu provjeru sprovedene procjene koju vrši akreditovano tijelo BRE Global Ltd. Sve BREEAM aktivnosti su u skladu sa ISO 9001 – međunarodnim standardom koji definiše zahtjeve za sistem upravljanja kvalitetom u organizacijama.
LEED
LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) jedan je od najrasprostranjenijih međunarodnih sistema za sertifikaciju održivih zgrada. Pokrenut je 1998. godine, a razvio ga je U.S. Green Building Council (USGBC) – organizacija sa sjedištem u Vašingtonu. Sertifikat izdaje Green Business Certification Inc. (GBCI) – nezavisno tijelo koje sprovodi proces ocjenjivanja i potvrđuje da objekti ispunjavaju kriterijume.
U fokusu:
- Digitalizacija je ključ za sigurnu i održivu distribuciju energije
- Crna Gora na putu održive gradnje
- Kula Geneks – „pametna zgrada” prije digitalnog doba
Ovaj sertifikacioni sistem takođe je prilagođen različitim fazama životnog ciklusa gradnje, a u odnosu na to postoji šest šema. BD+C (Building Design and Construction) – namijenjen je novim objektima i velikim rekonstrukcijama postojećih. O+M (Operations and Maintenance) – odnosi se na postojeće objekte koji su u upotrebi najmanje godinu dana i na njihovo unapređenje. ID+C (Interior Design and Construction) šema upotrebljava se za unutrašnju adaptaciju prostora, dok je ND (Neighborhood Development) namijenjen planiranju i razvoju naselja i urbanih četvrti. Residential ima užu primjenu usmjeravajući se na stambene objekte, a Cities and Communities najširu, koji služi za ocjenjivanje čitavih gradova ili zajednica.
Postoji više verzija LEED standarda. LEED v4 i LEED v4.1 predstavljaju standarde koji su i dalje u primjeni, ali je 2023. godine objavljena najnovija, LEED v5, za koju se očekuje da će u narednim godinama postati vodeći standard za ocjenjivanje. Ovaj sistem ocjenjivanja donosi ažurirane smjernice i poboljšanja u procesu sertifikacije, a namijenjen je različitim kategorijama – BD+C, ID+C i O+M.
Kako bi se ostvarila doslijednost, LEED u ocjenjivanje uključuje dva važna alata. Scorecard – predstavlja tabelu u okviru koje se prati napredak projekata u odnosu na postavljene kriterijume. Certification Guide – jeste važan alat koji u formi priručnika pruža detaljna uputstva, kao i podatke o potrebnoj dokumentaciji i kriterijumima za dodjelu bodova. Nadovezujući se na navedeno, na osnovu prikupljenih bodova, objekat može da dobije jednu od četiri oznake – Certified, Silver, Gold ili Platinum.
LEED sertifikacija primjenjuje se u više od 180 zemalja, a Hung Kuo Building primjer je poslovne zgrade na Tajvanu koja je dobila LEED v5 sertifikat u kategoriji O+M, odnosno postojeće zgrade koja je unaprijeđena. Rij*9854/87/8410,0eč je o zgradi koja postoji od 1989. godine, a prostire se na preko 60.000 metara kvadratnih. Njenim unapređenjem postignuta su smanjenja u potrošnji energije, vode, ali i otpada. Samo u periodu 2021–2022. godine, potrošnja energije smanjena je za 10,25 odsto, dok je u 2021, u odnosu na 2020, smanjena za 10,65 odsto. Osim na ove kriterijume, pažnja je bila usmjerena na unapređenje zdravlja i dobrobiti korisnika. Ovaj primjer pokazuje da čak i višedecenijske zgrade imaju potencijal da se transformišu u visokoefikasne.
DGNB
Posljednji sertifikacioni sistem koji obrađujemo osnovan je 2007. godine i, iako mlađi od prethodna dva, danas predstavlja najveću evropsku mrežu za održivu gradnju i drugu po veličini u svijetu. Nastao je u Njemačkoj kao neprofitno udruženje Deutsche Gesellschaft für Nachhaltiges Bauen – German Sustainable Building Council (Nemačko udruženje za održivu gradnju). Sertifikate izdaje upravo DGNB, putem svoje mreže ovlašćenih auditora i konsultanata.
DGNB sistem zasniva se na holističkom pristupu, uključujući životnu sredinu, ljude i ekonomsku efikasnost. Kriterijumi sertifikacije kontinuirano se razvijaju kako bi pratili promjene i prilagođavali se. S obzirom na to da se primjenjuju širom svijeta, kriterijumi se prilagođavaju lokalnim, klimatskim i kulturološkim metodama gradnje. Vlasnici, investitori ili projektanti angažuju ovlašćene DGNB auditore i konsultante, koji ocjenjuju projekte različitih tipova (nova gradnja, renovacija, urbanističke cjeline) u skladu sa DGNB kriterijumima. Proces obuhvata provjeru usklađenosti sa ekološkim, ekonomskim, tehničkim i sociokulturnim standardima. U zavisnosti od postignutih rezultata, projektima se dodjeljuju sertifikati u jednoj od četiri kategorije: bronzani, srebrni, zlatni ili platinasti.
Pored sertifikacionog, DGNB nudi i obrazovni dio sistema, koji je namijenjen stručnjacima širom svijeta. Kroz njihovu akademiju, polaznici stiču znanja o principima održive gradnje, kriterijumima sertifikacije i praktičnoj primjeni standarda. Sve ovo doprinosi razvoju mreže međunarodnih eksperata koji doprinose promociji i sprovođenju održivih praksi u građevinarstvu.
Priredila: Katarina Vuinac
Tekst je objavljen u Magazinu Energetskog portala ODRŽIVA ARHITEKTURA
