O novim pravcima snabdijevanja govori se više nego ikada. To je u fokus dovelo i Trans-balkanski energetski koridor, koji se danas više ne posmatra samo kao regionalna infrastruktura, već kao jedan od pravaca za energetsku bezbjednost jugoistočne i centralne Evrope, dakle šireg područja nego što se ranije posmatralo. Posljednjih mjeseci nekoliko paralelnih projekata i inicijativa o kojima smo pisali ukazalo je na zasigurno rastući značaj ovog pravca – od razvoja gasnih interkonekcija i novih izvora snabdijevanja, do velikih elektroenergetskih investicija koje mijenjaju energetsku mapu regiona.
Važan korak ka boljem korišćenju ovog pravca očekuje se od avgusta 2026. godine, kada će države članice EU morati da primjenjuju ista pravila za prekogranični transport i trgovinu gasom i na granicama sa zemljama Energetske zajednice. To znači jednostavnije ugovaranje kapaciteta, usklađenija pravila za protok gasa između država i manje regulatornih prepreka. Ovaj proces posebno je važan za Moldaviju, koja je ove godine otvorila tržište gasa za velike potrošače, odnosno za 55 odsto potražnje, kao i za Ukrajinu, čija bi velika podzemna skladišta gasa mogla da dobiju širi regionalni značaj, navodi se u saopštenju Energetske zajednice.
Trans-balkanski gasovod je decenijama uglavnom služio za transport ruskog gasa preko Ukrajine, Moldavije, Rumunije i Bugarske prema Balkanu i Turskoj. Međutim, nakon velikih promjena na evropskom tržištu energenata, ovaj sistem počinje da dobija potpuno novu funkciju. Umjesto dosadašnjeg pravca sjever–jug, sve više se govori o transportu gasa u obrnutom smjeru – od LNG terminala u Grčkoj i Turskoj, kao i buduće proizvodnje iz Crnog mora, prema Ukrajini, Moldaviji i centralnoj Evropi.
Pročitajte još:
- Rumunija preuzima upravljanje lukom Đurđulešti u Moldaviji
- Miloš Mladenović (SEEPEX): Šta donose negativne cijene struje na tržištu električne energije u Srbiji
- Hrvatska do 2040. planira 30 odsto električne energije iz nuklearnih izvora
Upravo zato projekat „Neptun Deep”, najveći rumunski projekat eksploatacije prirodnog gasa u Crnom moru, postaje dio iste priče, a radovi na podmorskom gasovodu su nedavno počeli. Riječ je o projektu koji bi od 2027. godine mogao da donosi oko osam milijardi kubnih metara gasa godišnje, kao nov izvor za region jugoistočne Evrope, dok bi Trans-balkanski pravac mogao postati jedna od glavnih ruta za njegov transport.
Paralelno sa razvojem gasne infrastrukture, region prolazi i kroz transformaciju elektroenergetske mreže kroz projekat Transbalkanskog koridora za prenos električne energije. Srbija je jedan od aktera ove priče. Nedavno je Elektromreža Srbije potpisala ugovor za radove na trećoj sekciji ovog koridora, jednom od najvećih energetskih infrastrukturnih projekata u zemlji. Projekat obuhvata modernizaciju i izgradnju dalekovoda i trafostanica visokog napona, sa ciljem jačanja prenosne mreže Srbije i njenog boljeg povezivanja sa susjednim zemljama i evropskim elektroenergetskim sistemom.
Iako je riječ o odvojenim projektima — gasnom Trans-balkanskom pravcu i elektroenergetskom Transbalkanskom koridoru — njih povezuje ista strateška logika: jačanje regionalne povezanosti i sigurnosti snabdijevanja. U toj široj slici Grčka i Rumunija postaju važni novi energetski ulazi za Evropu, kroz LNG terminale i gasne projekte u Crnom moru, dok zemlje poput Srbije i Bugarske imaju značajnu tranzitnu ulogu, bilo kroz gasnu infrastrukturu, bilo kroz koridore za prenos električne energije.
Energetski portal
