NASA je upravo dodala još jednu stavku na dugačkoj listi potencijalno „zemljolikih” svijetova. HD 137010 b je naziv za stjenovitu planetu, tek nešto veću od Zemlje, koja kruži oko zvijezde slične našem Suncu na oko 146 svjetlosnih godina od nas. Njena godina traje približno koliko i naša, a orbita je smještena blizu spoljne ivice takozvane nastanjive zone svoje zvijezde što znači da, barem u teoriji, na njoj može da postoji tečna voda.
Prema procjenama, HD 137010 b prima manje energije od svoje zvijezde u odnosu na količinu energije koju Zemlja dobija od Sunca, a njena zvijezda, iako slična našem Suncu, hladnija je i tamnija. Rezultat? Procjenjena temperatura površine planete mogla bi biti oko -68 °C, hladnije čak i od Marsa.
Da li smo onda previše romantični kada govorimo o „drugoj Zemlji”?
Tu dolazi najzanimljiviji dio priče: naučnici sugerišu da ova planeta, uprkos ledenim uslovima, možda ipak nije izgubljen slučaj. Ako bi imala gušću atmosferu, bogatu ugljen-dioksidom, efekat staklene bašte mogao bi znatno da podigne temperaturu. U tom scenariju, HD 137010 b bi čak mogla imati umjerenu klimu ili predstavljati neki vid vodenog svijeta.
Modeli koje su autori koristili daju joj oko 40 odsto šanse da se nađe u „konzervativnoj” nastanjivoj zoni i 51 odsto šanse da upadne u širu, „optimističnu” zonu. Drugim riječima: šanse su joj skoro pola–pola, a u astronomiji, to je daleko od beznačajnog.
Ono što dodatno fascinira jeste način na koji je planeta otkrivena. Sve se zasniva na samo jednom tranzitu – trenutku kada je planeta prešla ispred svoje zvijezde i bacila sićušnu sjenku koju je Keplerov teleskop zabilježio tokom svoje K2 misije.
Keplerova misija, koja je zvanično završena 2018. godine, tokom svog rada posmatrala je više od 500.000 zvijezda, strpljivo bilježeći trenutke kada planete prolaze ispred njihovih zvijezda. Tokom tih tranzita, planeta zaklanja sićušan dio zvjezdane svjetlosti, što se na Zemlji registruje kao gotovo neprimjetan pad sjaja. Upravo ta suptilna promjena omogućava astronomima da identifikuju prisustvo planete, kao i da procjene njenu veličinu i orbitalne karakteristike.
Dakle, iz jednog tranzita planete HD 137010 b, naučnici su uspjeli da izvuku procjenu orbitalnog perioda, veličine planete i njene udaljenosti od zvijezde. Impresivno, ali i frustrirajuće. Naučnici ističu da će snimanje većeg broja tranzita biti teško jer orbitalna udaljenost planete, toliko slična Zemljinoj, znači da se takvi tranziti dešavaju mnogo ređe nego kod planeta u užim orbitama oko svojih zvijezda. To je ujedno i glavni razlog zašto je egzoplanete sa orbitama sličnim Zemljinim uopšte tako teško otkriti.
I dok čekamo nove podatke o ovoj hladnoj planeti i neku novu generaciju svemirskih teleskopa koji će nam pružiti detaljnija saznanja — možda je pravi trenutak da preispitamo sopstveno shvatanje „zemljolikih” svjetova.
HD 137010 b ne uklapa se lako u naše omiljene narative o plavim planetama, umjerenim temperaturama i poznatim oblicima života. Umjesto toga, podsjeća nas da sličnost sa Zemljom nije pitanje komfora, već fizike, hemije i dugih kosmičkih kompromisa.
Ako život negdje postoji, moguće je da se razvija na granicama onoga što smo spremni da smatramo prihvatljivim — u uslovima koje bismo mi nazvali ekstremnim, ali koji su u kosmičkom kontekstu sasvim racionalni.
Milena Maglovski
