Integracija energetskog tržišta Evropske unije i Energetske zajednice više nije samo politički cilj, već zajednički ekonomski, klimatski i bezbjednosni imperativ – zaključak je Izvještaja o implementaciji Sekretarijata Energetske zajednice za 2025. godinu. Dokument ističe opipljiv napredak ugovornih strana u usklađivanju sa evropskim energetskim i klimatskim propisima, čime se dodatno učvršćuje njihova uloga pouzdanih partnera u jedinstvenom evropskom energetskom prostoru.
Kako se evropski energetski pejzaž brzo mijenja, a tržišta se prilagođavaju ambicioznim klimatskim ciljevima, reforme u Energetskoj zajednici postaju ključne za konkurentnija tržišta, veća ulaganja u čistu energiju i sigurnije snabdijevanje. Dodatni pritisak stiže i od CBAM-a (mehanizma za granično usklađivanje ugljenika), koji od 1. januara 2026. počinje da se primjenjuje i na trgovinu električnom energijom.
Napredak u prenošenju evropskih pravila: Srbija i Moldavija predvodnici
Tri godine nakon usvajanja Paketa za integraciju električne energije (EIP), napori na transpoziciji pravnih akata dali su prve značajne rezultate. Iako većina ugovornih strana nije uspjela da do krajnjeg roka – 31. decembra 2023. – prenese svih devet obaveznih akata, Srbija i Moldavija pokazale su da je potpuna transpozicija izvodiva.
Srbija je nakon usvajanja novog Zakona o energetici krajem 2024. godine nastavila sa preuzimanjem mrežnih pravila i smjernica, dovršivši proces u avgustu 2025. Moldavija je u međuvremenu usvojila sve preostale mrežne kodekse, čime je takođe kompletirala EIP. Crna Gora i Sjeverna Makedonija napredovale su donošenjem novih zakona o energetici, dok zakoni pripremljeni u Bosni i Hercegovini i Ukrajini još čekaju parlamentarnu proceduru. Albanija, Gruzija i Kosovo* tek treba da naprave iskorak izvan izrade nacrta zakona.
Pročitajte još:
-
BiH može da zatraži privremeno izuzeće od CBAM-a radi zaštite privrede?
-
Crna Gora intenzivira pregovore o CBAM-u i ubrzava energetske projekte
-
Novi izvještaj otkriva: region u riziku od energetskog šoka zbog CBAM-a
Integracija tržišta električne energije – ključ za dekarbonizaciju i izuzeće od CBAM-a
Izvještaj naglašava da će nastavak dekarbonizacije direktno zavisiti od napretka u integraciji tržišta električne energije, koja treba da otključa veći obim trgovanja i investicionih kapaciteta nego što to omogućavaju mala nacionalna tržišta. Potpuna transpozicija EIP-a je preduslov za spajanje tržišta sa EU pre pristupanja – i za izuzeće od CBAM-a u trgovini električnom energijom.
S obzirom na trenutni tempo i neophodnu provjeru usklađenosti od strane Evropske komisije, najranije spajanje tržišta može se očekivati 2028. godine.
Gasni sektor: ubrzati reforme i ojačati prekogranične tokove
Evropsko tržište gasa ulazi u novu fazu, u kojoj je dublja integracija sa Energetskom zajednicom ključna za energetsku bezbjednost nakon postepenog ukidanja ruskog gasa. Države članice EU treba da od avgusta 2026. primjenjuju mrežne kodekse na svim granicama, što zahtjeva doslednu saradnju sa ugovornim stranama.
Izvještaj bilježi napredak u reformi gasnog sektora u Srbiji, Moldaviji i Sjevernoj Makedoniji, ali naglašava potrebu za ravnomernijim napretkom u cijelom regionu. Posebno se ističe važnost efikasnijeg stavljanja prekograničnih kapaciteta na raspolaganje, uključujući i Transbalkanski gasovod, kao ključnog koridora za diverzifikaciju i konkurenciju.
Godišnji izvještaj Sekretarijata prati realizaciju obaveza iz pravnih tekovina EU u oblasti energetike i klime, procjenjujući usklađenost i napredak ugovornih strana. Kako se evropsko tržište ubrzano mijenja, Energetska zajednica poručuje da je brža integracija neophodna – i ostvariva.
Energetski portal
*Ovaj naziv je bez prejudiciranja statusa i u skladu je sa Rezolucijom Savjeta bezbednosti Ujedinjenih nacija 1244 i mišljenjem Međunarodnog suda pravde o deklaraciji o nezavisnosti Kosova.
