Nektar je slatka tečnost bogata šećerima kojom biljke privlače pčele i druge insekte. Med je prerađeni nektar koji pčele čuvaju kao zalihu za periode kada paše nema, dok je polen sitan prah i glavni izvor proteina i drugih hranljivih materija važnih za razvoj mladih pčela. Zato svaki vid ugrožavanja dostupnosti ili kvaliteta izvora hrane može direktno da oslabi čitavu koloniju pčela.
Međutim, pčele ne ostaju bez hrane samo kada nema cvjetova. Problem nastaje čak i u situaciji kada polena ima, ali on ne sadrži sve što je zajednici potrebno za razvoj legla. U tom raskoraku između količine i nedovoljnog nutritivnog kvaliteta pojavljuje se rješenje na kojem su radili naučnici sa Univerziteta Oksford – prihrana zasnovana na genetski modifikovanom soju uljastog kvasca (Yarrowia lipolytica), osmišljena da medonosnim pčelama obezbijedi esencijalnu mješavinu sterola, odnosno prirodnih jedinjenja važnih za građu i funkcionisanje ćelija.
Vještačke zamjene za polen koriste se već decenijama i nisu novitet. Najčešće su sastavljene od proteinskog brašna, šećera i ulja, ali do sada nisu uspijevale da u potpunosti zamijene prirodnu ishranu. Problemi sa kojima se medonosne pčele širom svijeta sve češće suočavaju, kao što su gubitak staništa, smanjenje biljne raznovrsnosti i sve nestabilniji periodi cvjetanja, dovode do toga da one ostaju bez nutritivno potpunog polena, što ih čini podložnijim bolestima i povećava rizik od propadanja kolonija.
Ipak, posljedice ne pogađaju samo pčelarstvo. Dok skupljaju hranu, pčele prenose polen sa cvijeta na cvijet i tako omogućavaju biljkama da formiraju plod. To se posebno vidi kod vrsta kao što su jabuka, kruška, trešnja, višnja, šljiva, malina, jagoda, borovnica, suncokret, bundeva i tikvica, čiji prinosi u velikoj mjeri zavise od oprašivanja. To znači da je pčelarstvo u direktnoj vezi sa poljoprivredom, proizvodnjom hrane i, posredno, sa životom ljudi na planeti.
U FOKUSU:
- Barokni biser Vojvodine oživljen kroz tradiciju i prirodu
- Plastični otpad sa vojvođanskih polja pretvoren u novu vrednost
- Regeneration: Jalovišta koja su postala resurs za održivost
Otuda i učestalo pozivanje na rečenicu koja se najčešće pripisuje Albertu Ajnštajnu, iako nikada nije potvrđeno da ju je zaista izgovorio: „Ako pčela nestane sa Zemljine kugle, čovječanstvu ne bi ostalo više od četiri godine života.”
Dakle, nutritivno bogat polen pčelama obezbjeđuje materije neophodne za rad mliječnih žlijezda i stabilan razvoj legla. Siromašniji polen pak može da obezbijedi dio hrane, ali ne i sve što je koloniji potrebno dugoročno posmatrano. Stoga, pčele mogu imati pristup polenu, a da ipak budu nutritivno uskraćene. U nekom smislu, i ljudi danas u gradovima prolaze sličan proces – voće i povrće iz prodavnice ponekad izgleda svježe i zdravo, ali nema isti ukus ni slatkoću kao plodovi gajeni u izvornim uslovima. Jednostavno rečeno, nije isto kada hrane ima dovoljno količinski i kada je ona zaista hranljiva.
Tu na scenu stupa pomenuti kvasac koji su razvili oksfordski istraživači. Riječ je o prihrani zasnovanoj na genetski modifikovanom kvascu koji proizvodi sterole, dok su posebnu pažnju usmjerili na 24-metilenholesterol, ali i na još pet dodatnih sterola potrebnih u manjim količinama, navodi se u istraživanju. Ovaj sterol ima važnu ulogu u razvoju pčela u stadijumu lutke, a bez njega razvoj legla usporava. Za razliku od postojećih prihrana, ovaj inženjerski pristup pokušava da nadomjesti rijetke, ali ključne i najteže dostupne sastojke, i da se tako približi složenijem nutritivnom sastavu prirodne hrane koju pčele pronalaze u raznovrsnoj biljnoj zajednici. Prilikom proba, kolonije koje su dobijale ovakvu prihranu imale su bolji razvoj legla tokom tromjesečnog perioda od onih koje nisu dobijale odgovarajuće dodatke.
Zato ova priča nije važna samo zbog jedne nove prihrane. Od snage pčelinjih zajednica zavisi da li će u košnicama biti dovoljno zdravog legla, dovoljno pčela radilica, dovoljno unesenog polena i nektara, a na kraju i dovoljno meda. Kada pčele slabe, ne slabe samo košnice već i cijeli prirodni krug od cvijeta do ploda, što se na kraju preliva i na poljoprivredu, hranu i čovjeka.
Priredila: Milica Vučković
Tekst je objavljen u Magazinu Energetskog portala EKOMOBILNOST
