Šumski požari doskora su smatrani za sezonske, pretežno lokalne fenomene, ali vremenom su postali globalna krizna pojava koja se ubrzano širi pod uticajem različitih promjena. Posljednjih decenija, naročito u proteklih 15 godina, zabilježen je rekordan broj požara sa razornim posljedicama po šumske eko-sisteme, živote ljudi i biodiverzitet.
Ljudski faktor često je uzrok šumskih požara – od neugašenih kamperskih vatri ili opušaka cigareta, do namjernog spaljivanja vegetacije radi urbanizacije i širenja poljoprivrede. Prirodni faktori, poput udara groma, čine daleko manji udio, ali mogu biti ekstremno opasni ako ih prati kombinacija suše, visokih temperatura i jakih vjetrova, koji ubrzavaju širenje vatre. Osim toga, uslijed urbanizacije i gradnje, ljudi sve više naseljavaju i grade na obodima šuma, što povećava rizik za nastanak požara.
Najugroženiji dio svijeta u kom dolazi do šumskih požara svakako je zapadni dio Sjedinjenih Američkih Država, koji se sa ovim problemom suočava u periodu od juna do oktobra, a vrhunac se najčešće bilježi tokom avgusta i septembra. Ipak, i početak 2025. godine bio je prepun stravičnih prizora iz Los Anđelesa. Kanada je takođe u vrhu po razmjerama šumskih požara, a 2023. godine izgubila je više miliona hektara šume zahvaćenih plamenom. Ni 2024. godine nije bila pošteđena, kada je na stotine požara bilo aktivno istovremeno. Slično je i na južnoj hemisferi, gdje Australiju pogađaju požari najčešće od decembra do marta.
Vještačka inteligencija kao rješenje problema
U potrazi za novim rješenjima, pojavljuju se inovativni projekti, poput platforme SensoRy AI. Riječ je o tehnologiji koju je razvio mladić iz Kalifornije, počevši od naučnog projekta za školski sajam. Posle određenog vremena, razvijen je sistem zasnovan na kombinaciji senzora – za plamen, dim i toplotu, uz infracrvene kamere i algoritme mašinskog učenja, koji postepeno ulaze u fazu testiranja na terenu. Njegov cilj je rano otkrivanje prirodnih opasnosti i upozoravanje na požare u oblastima sa visokim rizikom. Čim senzor prepozna potencijalni izvor vatre, alarmira lokalne vatrogasne službe i tako predupređuje nastanak velikih požara.
U FOKUSU:
- Spor razvoj elektromobilnosti u BiH
- Slovenačka rješenja za elektromobilnost koja osvajaju svijet
- Efikasnije subvencije – put do masovne elektrifikacije transporta
Osim toga, ovo bi mogla biti prava ekološka tehnologija jer ne ostaje samo na praćenju požara već bi mogla da se primjeni i na otkrivanje drugih vrsta zagađenja, uključujući curenje metana ili zagađenje vode. Zahvaljujući algoritmima za obradu podataka u realnom vremenu, sistem bi mogao da ukaže na problem i prije nego što dođe do vidljivih znakova opasnosti.
Šumski požari odavno nisu samo lokalni problem, a svako odlaganje rješenja vodi ka još težim posljedicama. Projekti poput prethodnog, koji osluškuju nauku i razvoj tehnologija, mogu preduprijediti loše scenarije i sačuvati šume, koje su vitalne za opstanak života na planeti.
Rekordan gubitak šuma do 2023.
Statistika koju objavljuje Global Forest Watch detaljnije upućuje u razmjere problema. U 2020. godini, svijet je imao 3,68 milijardi hektara prirodnih šuma, što je činilo oko 28 odsto ukupne kopnene površine. Već 2023. godine zabilježen je gubitak od 23,9 miliona hektara prirodne šume iz više razloga. Kada se analiziraju požari, statistika govori sljedeće: od 2001. do 2023. godine izgubljeno je 138 miliona hektara šuma, što je površina oko 15 puta veća od površine naše zemlje. U 2023. godini dogodio se najveći zabilježeni gubitak šuma, kada je vatra progutala čak 11,9 miliona hektara, što predstavlja 42 odsto ukupne sječe i gubitka drveća u toj godini.
Problemi se bilježe i u mediteranskim zemljama, poput Grčke, Italije, Španije i Turske, gdje požari sve češće izmiču kontroli zbog toplotnih talasa i vjetrova. Prema podacima Evropskog informacionog sistema za šumske požare (EFFIS), između 300.000 i 600.000 hektara izgori svake godine na području Evropske unije, a 2023. godine izgorjelo je pola miliona hektara.
U Srbiji je, na primjer, problem manje dramatičan nego u pojedinim dijelovima svijeta. Od 2001. do 2023. godine, Srbija je u požarima u prosjeku izgubila 154 hektara šuma godišnje, što je bilo dovoljno da se na globalnoj listi pozicionira na 94. mjesto, kako se predstavlja na Global Forest Watchu.
Svaki izgubljeni hektar šume smanjuje sposobnost prirode da apsorbuje ugljen-dioksid, reguliše temperaturu i pruža stanište brojnim vrstama. Zato je važno da prepoznamo ozbiljnost ovog problema i doprinesemo njegovom rješavanju – kroz odgovorno upravljanje šumama, prevenciju požara i podizanje svijesti o značaju zaštite prirodnih resursa. Samo zajedničkim naporima možemo smanjiti rizike i sačuvati šume za buduće generacije.
Priredila: Milica Vučković
Tekst je objavljen u Magazinu Energetskog portala ODRŽIVA MOBILNOST
